آموختن زبان مادرانه برای گفتگو با نوزاد و نوپا، رمز ارتباط کلامی مناسب است و در این راه کتابخوانی ابزاری کارآمد حتی برای نوزاد!

 

  • موقع حرف زدن با نوزادمان، او را جدی بگیریم.

اغلب ما وقتی با فرزند خودمان یا نوزاد دیگری حرف می­‌زنیم، ادای کودکان را درمی­‌آوریم و بعضی­ از حروف را در کلمه­‌ها­ تغییر می­‌دهیم و نتیجه­‌اش می­‌شود چندتا کلمۀ بی­‌معنا که به نظر خودمان خیلی بامزه است و حسابی دل نوزاد مورد نظر را به دست آورده­‌ایم، اما واقعیت این است که در این لحظه اصلاً بامزه نیستیم و تا دلتان بخواهد به رشد زبانی او هم آسیب زده­‌ایم، چون نوزاد تلفظ اشتباه کلمه­‌ها را به ذهنش می­‌سپارد…

بعضی از ما به این میزان بامز­گی قناعت نمی­‌کنیم و اصرار داریم یک جملۀ بی‌سروته هم بگوییم؛مثلاً با هیجان تکرار می­‌کنیم:«شیبیل بابات می­چرخه.» راستش هنوز علت این تمایل بی حدوحصر ما به بامز­گی در مواجه با کودکان کشف نشده است، اما به نظر می­رسد چون به خیالمان نوزاد هیچ درکی از چیزی که می­شنود، ندارد، ما هم به خودمان زحمتی نمی­دهیم و هر چه را به ذهنمان می­‌رسد، می­‌گوییم. در واقع فقط می­‌خواهیم به زبان کودکانه حرف بزنیم و بامزه باشیم!!! اما بیایید در جایگاه خودمان بایستیم و چه مادر هستیم و یا پدر با نوزاد به زبان مادرانه صحبت کنیم.

 

  • فرقی نمی‌­کند مادر هستیم یا پدر، با نوزادمان به زبان مادرانه صحبت کنیم.

خب حالا که تقلید از صدای کودکان، تلفظ اشتباه کلمه­‌ها به­‌علاوۀ مقادیری نمک را کنارگذاشته­‌ایم، حسابی دستمان خالی شده‌است و نمی­‌دانیم چطور با نوزاد دلبندمان صحبت کنیم و چه بگوییم، چون او که چیزی از حرف­های ما سردرنمی­‌آورد. حالا اگر پدر هم باشیم، ماجرا پیچیده­‌تر خواهدشد. بله، نوزاد شما معنای کلمه­‌ها را نمی­‌فهمد، اما از همان روز اول که با او صحبت می­‌کنید تا روزی که معنی آن­ها را بفهمد، باید مدام با او حرف بزنید، چون نیاز دارد صداها، آواها و آهنگ­های زبان مادری خودش را بشنود. تا رسیدن به سن دوسالگی هرچه بیشتر با او گفت­وگو کنید، کلمه­‌های بیشتری را می­‌آموزد. در این مرحله، زبان مادرانه به کمک شما و نوزادتان می­‌آید تا بیکار ننشینید و او هم بتواند زبان مادری­‌اش را یاد بگیرد.

شما با این زبان آهسته­‌تر و چهره­‌به‌چهره با نوزادتان حرف می‌زنید و او می­‌تواند آواها و کلمه­‌ها را جداگانه تشخیص دهد. به­‌تدریج متوجه می­‌شوید که نوزادتان زبان مادرانه را به زبان گفت­وگوی معمولی و صد البته زبان کودکانه­‌تان ترجیح می­‌دهد. خبر خوب اینکه این زبان فقط مختص مادران نیست، پس هر دو دست به کار شوید. ممکن است کار راحتی به نظر نرسد، چون به آن عادت ندارید، اما خیلی زود کار به جایی می­‌رسد که حتی متوجه استفاده از آن هم نمی­‌شوید.

 

  • چگونه به زبان مادرانه صحبت کنیم؟
  1. چهرۀ خود را به چهرۀ نوزادتان بسیار نزدیک کنید.
  2. از جمله­‌های کوتاه استفاده کنید.
  3. تا می­‌توانید از جمله­‌های ساده­‌ای استفاده کنید که معنایشان واضح است.
  4. لحن صدایتان را تغییر دهید یا آهنگ آن را بالا و پایین ببرید.
  5. کلمه­­‌ها یا عبارت­‌ها را تکرار کنید.
  6. با چشم و ابرو و دهانتان متناسب با جمله­‌ای که می­‌گویید ادا دربیاورید، مثلاً با بالا بردن ابرو و بازکردن چشم­‌ها حس تعجب و شگفتی را انتقال دهید.
  7. بدنتان را کمی به صورت ریتمیک تکان دهید. حرکت توجه نوزادتان را جلب می­‌کند.
  8. حروف صدادار را بکشید.
  9. بین جمله‌ها مکث­‌های طولانی داشته‌باشید.
  10. وقتی از کلمه­‌های ناآشنا استفاده می­‌کنید، باید بر آن­ها تأکید کنید، پس در پایان جمله قرارشان دهید. (نگاه کن اونجا رو یک بولدوزر.)
  11. با محبت به صداهای نوزادتان واکنش نشان‌دهید. (در پاسخ به غان و غون بگویید: «بله، درسته عزیزدلم، اون گل­ها را ببین!»)
  • من و نوزادم از چه راهی با هم گفت­وگو کنیم؟

شما هم نمی­‌دانید دربارۀ چه موضوعاتی با نوزادتان صحبت کنید؟ پس به سراغ کتاب­‌ها بروید و از آن­ها ایده­ بگیرید. اگر از پنج هفتگی کتاب­خوانی برای نوزادتان را شروع کنید، علاوه بر اینکه باعث آرامش و ایجاد پیوند میان شما می­‌شود، هر روز زمینۀ یک گفت­و­گوی دوطرفه را میانتان به وجود می­‌آورد.

در ابتدا فکر می­‌کنید که گفت وگویتان یک‌طرفه است، اما به خودتان تبریک بگویید، چون یک گفت­وگوی دوطرفۀ واقعی میان شما و نوزاد دلبندتان برقرارشده‌است. بگذارید شما را از نشانه­‌هایش باخبر کنیم: در این گفت­وگو، نوزادتان با بازوبسته‌کردن چشم­‌هایش در حالی که به چشم­‌ها و دهان شما خیره شده‌است و هم‌زمان به کتاب هم نگاه می­‌کند، با تکان‌دادن دست و پایش و با تندترشدن نفس­‌هایش به خواندن شما واکنش نشان‌می­‌دهد. پس شما هم با هیجان بیشتری برایش کتاب بخوانید. حرکت موزون بلندخوانی بین شما و نوزادتان در همین زمان شکل می­‌گیرد که سبب غنی­‌شدن دایرۀ واژگان او و تقویت مهارت­‌های زبانی­‌اش می­‌شود.

 

  • هشت اصل مهم در بلندخوانی با نوزاد
  • وقتی برای نوزادتان کتاب می­‌خوانید یا با او صحبت می­‌کنید، از زبان مادرانه استفاده کنید.
  • او برای خواندن به محیطی آرام نیاز دارد.
  • نوزادتان با صدای شما آرام می­گیرد، پس سعی کنید خودتان برایش کتاب بخوانید.
  • وقتی کتاب می­‌خوانید، او را در آغوش بگیرید.
  • به هنگام انتخاب کتاب، اجازه دهید نوزادتان راهنمای شما باشد. کتابی را انتخاب کنید که بیشتر توجه­‌ش را جلب کرده‌است.
  • از هر صفحه­‌ای که می­‌خواهید شروع کنید، نیازی نیست حتماً از اول کتاب برایش بخوانید.
  • مجبور به خواندن همۀ کلمه­‌های کتاب نیستید.
  • خواندن چند بارۀ یک کتاب برای رشد زبانی نوزادتان مفید است، پس از خواندن کتاب­‌های تکراری خسته نشوید و کار بیهوده­‌ای به نظرتان نرسد.

 

 

“خواندن با نوزاد و نوپا”
نوشتۀ کارولین بلیک مور, باربارا وستون رامیرز
مترجم: زهرۀ قائینی
ناشر: مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان